هرات به فتح " ها " ست و به كسر " ها " مشهور شده ، دار الملك خراسان است و از اقليم رابع مىشمارند ، طولش از جزاير خالدات صه ، و عرضش از خط استوا لب ، مسمّى به اسم بانى 25 است كه يكى از امراى نريمان است . و بعضى گويند سكندر ذو القرنين بنا كرده و از اعدل امكنه است به قول امام فخر رازى . و نزد بعضى اعدل امكنه مساكن خط استوا است و در آن نواحى سالى دو بهار و دو تابستان و دو تيرماه و دو زمستان مىشود . و سببش در علم هيئت « « 47 » » مبرهن است ، و درختانش سالى دو بار ميوه مىدهند « « 48 » » و به عطارد منسوب است نزد ابو معشر . و دور بارويش « « 49 » » نه هزار گام است . هوايش بغايت نيكوست و فواكه بسيار دارد . انواع عنابش خوب مىشود . و در تعريف هرى گفته شده : قطعه گر ترا پُرسد كسى كز شهرها بهتر كدام * گر جوابِ راست خواهى گفتن او را ، گو : هرى « « 50 » » اين جهان را همچو دريا دان ، خراسان چون صدف * در ميانِ آن صدف شهر هرى چون گوهرى با وجود آنكه سلاطين ، همه « « 51 » » آرزوى حكومت هرى داشته‌اند ، « « 52 » » طبع همايونش نهفته قصد صفاهان و عراق مىنمود گويا مقصودش آن بود كه دفع مخالف كرده زنگوله بر ناقهء طلب بسته و از راه راست آهنگ حجاز كرده و در مقام حسينى كوچك و بزرگ عشّاق را به نوا رسانيده ، به طواف كعبهء معظمه و زيارت مدينهء مكرمه - زاد هما اللّه تعالى تعظيما و تكريما - مشرّف گردد چنانچه اين بيت شريفش ناطق اين معنى است : بيت چگونه دل نكشد جانبِ حجاز مرا * بدين سبب كه به‌سوى حجازم آهنگ است و در تعمير بخارا - حميت عن البلايا - سعى موفور به ظهور رسانيده . بخارا شهر قديم است و سواد عظيم دارد و از اقليم خامس مىشمارند « « 53 » » و تعلّق به زهره دارد . طولش از جزاير خالدات قز ، و عرضش از خط استوا م ، و دور باروى جديدش بسيار وسيع است . فواكه بىشمار دارد و خربوزه‌اش بسيار خوب است « « 54 » » اگر محافظت نمايند « « 55 » » به

--> ( 47 ) . B رياضى ( 48 ) . P و در آن مواضع سالى درختان دو بار ميوه مىدهد ( 49 ) . B دور تا دورش ( 50 ) . B گفتنش را گوهرى ( 51 ) . P همهء سلاطين ( 52 ) . P , K داشتند ( 53 ) . P مىدارند ( 54 ) . P , K خوب مىشود ( 55 ) . K محافظه كنند